Leren lezen met gedichten

Ik heb iets ontdekt. Tijmen moet heel precies leren lezen en gedichten blijken daar fantastisch bij te helpen. Misschien vind je het niks om poëzie als educatief middel te zien. (Zijn gedichten niet waardevol op zichzelf?) Maar ze helpen ons wel degelijk. Heb jij ook een radende lezer thuis? Dan helpt het jullie misschien ook verder.

Schattend lezen

Tijmen (8 jaar) is een radende lezer. (Zijn school noemt het schattend lezen, ook een mooie term). Als hij begrijpt waar een zin of tekst naar toegaat, dan vult hij de rest van de zin (of tekst) al in. Het echte lezen slaat hij dan over. Daardoor bouwt hij tijdens het (voor)lezen soms zinnen om tot heel andere constructies. De nieuwe zinnen betekenen hetzelfde als wat er staat, maar in de tekst staat het er heel anders. Soms draait hij de zinnen helemaal om of gebruikt hij andere woorden die (bijna) hetzelfde betekenen. Voorbeeld: laatst stond er in een tekst “Hij drukt de deur open”. Hij las voor: “Hij duwt de deur open.”

Dat radend lezen reuzehandig. Het scheelt veel tijd en de moeite om echt te lezen. Niet dat Tijmen dat bewust denkt (geloof ik), maar hij heeft waarschijnlijk gemerkt dat hij zo sneller leest. Maar soms werkt deze strategie niet. Een zin kan een heel andere kant uitgaan dan je verwacht. Een tekst kan naar ene totaal onverwachte clou toewerken. (Bij een Drie Minuten Test werkt radend lezen ook niet trouwens. Of wat dacht je van een testje onzinwoorden voorlezen? Oei!).

Precies leren lezen dus. Zucht. Niet Tijmens hobby. Maar wat heeft dat nou met gedichten te maken? Veel! Want bij gedichten kom je niet ver met schattend lezen. (Uitzonderingen: gedichten met veel herhalingen en voorspelbare rijmwoorden, als je kind daar gevoelig voor is.) Want een gedicht speelt met taal en gebruikt woorden op een gekke manier. En juist in poëzie heb je vaak onverwachte wendingen in het “verhaal”. Sommige dichters fonkelfoetselen* nieuwe woorden in elkaar en dat vraagt dus ook om heel precies lezen.

Moppen met taalgevoel en gevoelige breinkrakers

Is gedichten lezen een straf voor radende lezers? Ze worden nu gedwongen tot iets wat ze juist liever niet doen.. Nou, misschien een beetje. Maar gedichten zijn kort. De “straf” is dus ook maar kort. (Nee, niet alle gedichten zijn kort. Maar als je begint met samen gedichten lezen, dan zou ik eerst voor korte gedichten kiezen). En het levert ook wat op. Niet alleen in leesprestaties op de langere termijn, ook hier en nu ter plekke tijdens het lezen.

Veel gedichten voor kinderen zijn grappig: het zijn moppen met taalgevoel. Een gedicht kan je iets geks mee laten maken, of op een nieuwe manier naar iets bekends laten kijken. Soms laat een gedicht je op een andere manier naar iets bekends kijken. Voor zwakke lezers kan dat ook een uitdaging en verademing zijn. Je kunt dan wel een zwakke lezer zijn, maar dat zegt niet dat je niet slim, nadenkering, dromerig of opmerkzaam kunt zijn.

Dat wil zeggen

Een paar voorbeelden uit de praktijk:

Tim (4 jaar) en Tijmen vonden het geweldig toen ik het gedicht “Liefste” voorlas uit Jij bent de liefste van Hans en Monique Hagen voorlas (illustraties Marit Törnqvist). Dat is het gedicht dat eindigt met de zinnen:

ik zoek een woord
dat zeggen wil
dat jij de liefste bent

Jij bent de liefste Hagen TornqvistLangzaam slopen ze steeds dichter naar me toe, allebei tegelijk. Uit hun ogen straalde hoe fijn ze het vonden dat ik ze zo bijzonder en lief vind. In de verste verte geen broederlijke twist over wie dan de liefste is (fijn fijn!).

Later las ik het gedicht samen met Tijmen. Hij wist nog precies hoe het ging en las dus voor: “ik zoek een woord / dat wil zeggen / dat jij de liefste bent”. Ha, betrapt! (Ik zou zeggen, zoek zelf het verschil met het origineel.

Nog een kort voorbeeld, n.a.v. Maar niet heus van Bette Westera. Een grappige poëziebundel waarin het bijna niet gek genoeg kan, want hé, alle gedichen zijn gelogen! (Voor wie dit boek gaat zoeken: het is ooit als Leesleeuw verschenen en daardoor is het nu niet te koop. Maar in de bibliotheek maak je een goede kans.) In een gedicht staat het woord “behangselplak”. Dat woord kostte Tijmen aanzienlijke moeite. Toen hij het eenmaal doorhad, was hij lichtelijk verontwaardigd. Wat nou behangselplak, het is toch behangplaksel? Tja, dat is poëzie, Tijmen, dat is poëzie.

En Mevrouw Kinderboek leert ook

Tot nu toe besteedde Mevrouw Kinderboek opvallend weinig aandacht aan poëzie. Ergens op de middelbare school is iets misgegaan tussen mij en gedichten. De afgelopen weken heb ik aan onze relatiecrisis gewerkt. Wat is een betere manier dan met kindergedichten te beginnen? Prentenboeken op rijm en ritme waren een fijne nieuwe kennismaking. (Zie bijvoorbeeld Tyrannosaurus Drup en Billy de Kip en Kimmie Cowboy). Leren lezen met gedichten is een mooie tweede stap.

Meer lezen

ik wil / ik wil niet leren lezen

 

 

 

 

 

* fonkelfoetselen: hier smokkelde ik, want dit woord komt helemaal niet uit een gedicht. Ik liep er tegenaan in Het grote GRIMM boek, sprookjes vertaald/herteld door Kristien Dreesen.

Advertisements

4 Reacties op “Leren lezen met gedichten

    • Dank voor de tip! Ik ken dit boek niet, maar heb we een paar andere boeken van De Inktvis klaar liggen. Eens kijken wat Tijmen ervan vindt.
      Bij Wat praat je? vind ik op internet een leeftijdsindicatie van 10+. Ben je het daarmee eens?

      • Nee, de meeste gedichten kunnen zowel qua taalniveau als qua begrip ook best voor jongere kinderen. Achterin staat een tabel met van elk gedicht het niveau. Het loopt op van AVI-M3 tot en met AVI-E5. Dus het boek kan een tijd meegroeien met het kind.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s